Her Saniyeyi Hatırlamak Bir Süper Güç müdür? Hipertimezi

İçerik Yazarı: Tuana Akıncı

Editör: Azize Eda Taşkın

Tasarım: Ezgi Aslan

İnsan beyni her an yüzlerce bilgiyi işler ama bunların çok küçük bir kısmı uzun süreli belleğe aktarılır. Bu seçicilik, hafızanın rastgele değil oldukça planlı bir şekilde çalıştığını gösterir. Ancak bazı nadir durumlarda bu sistem farklı işler ve kişi yaşamına ait neredeyse her günü en ince detayına kadar hatırlayabilir. Bu duruma hipertimezi (Highly Superior Autobiographical Memory - HSAM) adı verilir.

Bilim dünyası bu durumla ilk kez, Jill Price isimli bir kadının hatırladıklarını araştırmacılarla paylaşmasıyla ilgilenmeye başladı. Price, kendisine herhangi bir tarih söylendiğinde o güne ait yaşadıklarını, hissettiklerini ve birçok ayrıntıyı büyük bir doğrulukla hatırlayabiliyordu. Bu olağanüstü hafıza yeteneği yapılan testlerle doğrulandı. Bu sayede hipertimezi üzerine ilk kapsamlı çalışmaların temeli oluşturuldu.

Peki beyin bunu nasıl başarıyor? Yapılan araştırmalar, bu kişilerin beyninde hafızayla ilişkili bazı bölgelerin farklı çalışabileceğini gösteriyor. Özellikle yeni anıların oluşmasında görev yapan hipokampüs ile duyguların işlenmesinde rol oynayan amigdala dikkat çeken bölgeler arasında yer alıyor. Araştırmacılar, bu bölgeler arasındaki bağlantıların ve otobiyografik belleği destekleyen sinir ağlarının daha güçlü çalışmasının, anıların yıllar sonra bile ayrıntılarıyla hatırlanmasına katkı sağlayabileceğini düşünüyor.

İlk bakışta böyle bir hafızaya sahip olmak büyük bir avantaj gibi görünse de hipertimeziye sahip bireyler için durum her zaman böyle değildir. Onlar için geçmiş hiçbir zaman geride kalmaz. Yıllar önce yaşanan acı bir olay ya da utanç verici bir anı sanki dün olmuş gibi yeniden hissedilir. Bu nedenle İrlandalı oyun yazarı Brian Friel’in “Her şeyi hatırlamak bir tür deliliktir.” sözü bilimsel tanım olmasa da hipertimezi üzerine düşününce farklı bir anlam kazanır. Belki de güçlü hafıza, gerektiğinde unutabilen hafızadır.