Bilişsel Yetersizlik: Homo Naledi Ölülerini Gömdü Mü?

İçerik Yazarı: Zeynep Çevik

Editör: Azize Eda Taşkın

Tasarım: Ezgi Aslan

Homo naledi, 2013 yılında Güney Afrika’daki İnsanlığın Beşiği Dünya Mirası Bölgesi’nde bulunan Rising Star Cave’de keşfedilmiştir. Yaklaşık 350-246 bin yıl önce yaşadıkları düşünülmektedir. Yeni bir Homo türünün bulunmasının yanı sıra, aynı mağara sisteminde tek bir odada 15 bireye ait kalıntıların bulunması dikkat çekicidir. Asıl ilginç olan nokta, Homo naledi bireylerinin bu kadar sınırlı alanlarda yoğunlaşması ve kalıntıların sanki kasıtlı olarak bırakılmış bir şekilde yani gömülmüş olarak bulunmasıdır. Bu durum, araştırmacıların Homo naledi’nin ölüleri gömmüş olabileceğini düşünmesine yol açmıştır. Hâlâ bu konuda kanıt toplanmaktadır ve kesin değildir çünkü Homo naledi’nin beyni bir portakal büyüklüğünde olup Homo sapiens’in beyninin yaklaşık üçte biri kadardır. En erken bilinen ölü gömme olayı 120 bin yıl öncesine Homo Neandertele dayanır; bu kadar küçük beyinli Homo türünün böyle bir bilişsel zekâya sahip olması beklenmezdi. Eğer Homo naledi gerçekten ölüleri gömdüyse homo türünde bilişsel zekanın beyin boyutuyla orantılı arttığı varsayımını büyük ölçüde sorgulatacaktır.Ayrıca mağarada, daha önce İspanya’da Neandertaller ve Afrika’da Homo sapiens tarafından çizilen baklava desenine benzeyen izler bulunmuştur. Halen, bunun Homo naledi tarafından yapılmış olup olmadığı tartışmalıdır, ancak mümkün olduğu düşünülmektedir; çünkü ölülerin bırakıldığı yer, mağaranın girişine göre oldukça iç kısımdadır. Bu da aslında bu desenlerin tür, zaman ve yer fark etmeden aynı şekilde karşımıza çıkması da ilginçtir. Alet kullanma kapasitesi de ellerinin yapısı nedeniyle teorik olarak mevcuttu ve sonrasında bulunan çocuk iskeletinde elinin olduğu bölgede alet yapısı gözlemlenmiştir. İlk makalede hakem heyeti tarafından kanıtlar yeterli bulunmamış; zira Homo naledi’nin dar, tehlikeli ve ulaşılması zor bir mağaraya girip ölüleri gömmesi mantıksız görülmüştür, doğal yollarla, su tarafından orda zaten var olan doğal çukurlara iskeletlerin gittiği düşünülmüş ve bilişsel kapasitelerine dair şüphelerden dolayı bu konuya şüpheyle yaklaşılmıştır. Ancak kazı ekibi 2025 yılında yeni bir makale yayımlamış ve hakem heyeti daha olumlu yaklaşmıştır. Bu tür çığır açıcı bir bulgunun doğrulanması için farklı araştırma ekiplerinin de bölgede çalışmalar yapması gerektiği vurgulanmıştır. Bu konu, bilim camiasında hâlâ oldukça tartışmalı bir şekilde ele alınmaktadır.