Deja Vu: Bu Yazıyı İlk Defa Okumuyor Olabilir Misin?

İçerik Yazarı: Nehir Akgül

Editör: Azize Eda Taşkın

Tasarım: Ezgi Aslan

Deja vu kelimesi fransızca “önceden görülmüş” anlamına gelir. Kişinin şu an yaşamakta olduğu bir durumu önceden yaşadığı yanılgısına kapılmasına verilen addır. Peki deja vu deneyimlenen sırada beyinde meydana gelen değişiklikler nelerdir? Bunu anlayabilmek için beynin anıları nasıl oluşturduğunu anlamak gerek. Beyin aldığı sinyalleri işitme, görme, dokunma gibi duyular aracılığıyla dış çevreden alır ve elektriksel sinyallere dönüştürerek işler. Önce hipokampus bu sinyalleri kısa süreli hafızaya alır, bu sayede gün içerisinde yaşadığımız şeyleri hatırlayabiliriz. Bazı anlar ise serebral kortekste uzun süreli hafızaya alınır ve uzun vadeli anılarımız oluşturulmuş olur.  Deja vunun nasıl oluştuğuna dair ise birkaç farklı görüş vardır ve bunlardan ilki, alınan sinyalin hipokampus ve serebral kortekse aynı anda vardığını, böylece beynin “şimdi” ve “geçmiş” ayrımını gözetememesi sonucu deja vu hissinin oluştuğu yönündedir. Diğer bir görüş ise insan beynindeki anıların hologram gibi depolandığını öne süren hologram teorisidir . Bu hologram şeklinde depolanan anıların ve yeni oluşturulan anıların herhangi bir noktada sahip olduğu benzerlik veya yeni oluşturulan anı ile eski anının yanlış eşleştirmesi sonucu deja vu hissi yaşanmasıdır. Bu teori deja vuyu eksik hafıza parçalarının bir bütünsellik ilizyonu yaratması olarak açıklar. Epilepsi gibi anormal elektriksel aktiviteyi etkileyen hastalık durumlarında deja vu yaşanmasındaki artış, sinirsel iletim aksaklılarının sebeplerden olduğunun somut bir kanıtıdır. Sadece çıplak gözle yaşanan durumlarda deja vu yaşandığı yanılgısının yanında rüyalarını daha çok hatırlayan insanların daha çok deja vu yaşadığı da bilimsel olarak desteklenmiştir. Bu da psikoanalizin kurucularından Sigmund Freud’un  “Déjà vu duygusu, bastırılmış bir rüyanın veya bilinçaltındaki fantezinin bir parçasıyla uyuşmaktadır. “ söylemini destekleyici niteliktedir. Ayrıca deja vunun 20 ila 30 farklı çeşidi bulunmaktadır. Buna rağmen literatürde deja vuyu oluşturan tek net bir neden bulunmamaktadır.

Peki gerçekte deja vu bu teorilerden hangisiyle yaşanmaktadır? Beyin gündelik yaşamdan kaçmak için kurduğu hayallerden şu ana dönerken mi deja vu yaşar yoksa eski bir anının parçalarıyla karşılaştığında onu şu anla mı bağdaştırır?