Diş Minesinden Cinsiyet Tespiti

İçerik Yazarı: Zeynep Çevik

Editör: Azize Eda Taşkın

Tasarım: Ezgi Aslan

Geleneksel arkeolojide cinsiyet tayini; pelvis ve kafatası gibi kemiklerin morfolojik incelenmesiyle yapılır. Ancak bu yöntem, iskelet gelişimi tamamlanmamış çocuklar ve ergenler için yetersiz kalır. Ayrıca çevresel koşullar nedeniyle bu kemiklerin her zaman korunmuş olması mümkün değildir. Antik DNA analizleri ise yüksek maliyet, kontaminasyon riski ve DNA'nın zamanla bozulması gibi engellerle karşılaşır. 

Bu noktada vücudun en dayanıklı dokusu olan diş minesi devreye girer. Dişler, binlerce yıl boyunca biyolojik veriyi muhafaza edebilme yeteneğine sahiptir. Kaliforniya Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, diş minesindeki amelogenin proteininden yola çıkarak devrim niteliğinde bir yöntem geliştirmişlerdir. 

Amelogenin, diş minesini oluşturan bir proteindir ve hem X hem de Y kromozomunda kodlanır. Ancak X kromozomunda (AMELX) ve Y kromozomunda (AMELY) kodlanan proteinlerin amino asit dizilimlerinde mikro düzeyde farklılıklar bulunur. Proteomik analizler sayesinde bu farklar tespit edilerek bireyin biyolojik cinsiyeti kesin olarak belirlenebilir. 

Bu yöntem, çocuk iskeletlerinde cinsiyet tayinini mümkün kılarak antik toplumlardaki çocuk ölümleri, toplumsal cinsiyet rolleri ve çocuk yetiştirme kültürleri üzerine yürütülen araştırmalara yeni bir boyut kazandırmıştır. Artık iskeletin büyük bir kısmı eksik olsa dahi, sadece bir diş yardımıyla geçmişin gizemleri aydınlatılabilmektedir.