Evrenin Alevli Ateşböcekleri: Yıldızların Işıltılı Yolculuğu

İçerik Yazarı: Nupen Onar

Editör: Elif Nur Öztürk

Tasarım: Gülizar Beyza Verim

Yıldızlar hakkında ne kadar bilgiye sahibiz gelin birlikte bakalım. Bir yıldızın doğuşu, genellikle Süpernova patlamaları veya gökada çarpışmaları gibi şok dalgalarının neden olduğu kütleçekimsel bir kararsızlıkla başlar. Bu kararsızlık, Jeans Kararsızlığı kriterlerini karşılayacak kadar yoğun bir madde bölgesinin çökmesine neden olur. Çökme sürecinde, toz ve gazdan oluşan yoğun kümeler olan "Bart damlacıkları" meydana gelir. Bu kümeler içinde maddenin 50 güneş kütlesine kadar biriktiği görülür. Çökme ilerledikçe, kütleçekimsel enerji ısıya dönüşür ve sıcaklık artar. Sonunda, hidrostatik dengeye ulaşıldığında, bir ön yıldız meydana gelir. Bu ön yıldızlar genellikle bir ön-gezegen diski ile çevrelenmiştir. Genç yıldızlar arasında, düşük kütleli olanlara T Tauri yıldızları, yüksek kütleli olanlara ise Herbig Ae/Be yıldızları denir. Bu yeni yıldızlar, dönme eksenleri boyunca gaz püskürtür ve bu süreçte "Herbig-Haro nesneleri" adı verilen küçük bulutçuklar oluşturur. Bu süreç, genellikle 10-15 milyon yıl kadar sürer.

Gelin şimdi de hep birlikte yıldızların olgunlaşmasını konuşalım. Yıldızlar olgunluğa doğru uzun yolculuklarında ana dizi evresinden başlayarak çeşitli evrelerden geçerler. Yıldız enerji üretmek için hidrojen yakar ve ana dizi evresi boyunca dengesini korur. Bu genellikle bir yıldızın yaşam döngüsünün en uzun evresidir.  Hidrojen tükenmeye başladığında, yıldız genellikle kırmızı dev veya dev evresine girer. Bu evrede yıldızın dış katmanları genişleyerek yüzey sıcaklığının düşmesine neden olur. Bu genişlemenin sonucu olarak yıldız daha parlak ve daha soğuk hale gelir.  Daha sonra yıldızın çekirdeğinde farklı nükleer süreçler gerçekleşir. Bu süreçler sonucunda yıldız kontrolsüz bir şekilde genişleyebilir ya da çekirdeği çökebilir. Daha büyük kütleli yıldızlar beyaz cüceye dönüşebilirken, daha küçük kütleli yıldızlar genellikle dönüşmez.

Ve şimdi de son olarak bir yıldız nasıl ölür veya ölür mü onu tartışalım. Evet tabii ki de yıldızlar ölür veya başka bir şeye mi evriliyorlar dersiniz. Orası size kalmış. Kütlelerine bağlı olarak yıldızlar çeşitli şekillerde ölebilirler. Düşük ve orta kütleli yıldızların hidrojen yakıtı bittiğinde, tipik olarak kırmızı dev olurlar ve daha sonra beyaz cüce olmak için dış katmanlarını dökerler. Öte yandan, süpernova patlamaları yüksek kütleli yıldızların çekirdeklerinde nötron yıldızları veya kara delikler üretebilir. Ağır elementler süpernova patlamaları ile uzaya salınır. Bu süreç, esas olarak nötronlardan oluşan yoğun artıklar olan nötron yıldızlarını üretmiştir. Kara delik olarak bilinen uzay alanları o kadar yoğun bir çekim gücüne sahiptir ki, ışık dahil hiçbir şey onlardan kaçamaz. Bu anlamda yıldız ölümü, döngünün devam etmesine ve yaşamlarının sonunda farklı kalıntıların gelişmesine yardımcı olur.