Büyük Patlama’nın Sessiz Yankısı: Kozmik Mikrodalga Işıması

İçerik Yazarı: Zeynep Doğan

Editör: Elif Nur Öztürk

Tasarım: Sudenaz Kesik

Bazen sessizlik, bir hikâyenin en yüksek sesidir. Evrenin doğum anı da işte böyle bir sessizlikle  yankılanıyor: kulağımızla değil, antenlerle duyabildiğimiz bir uğultu hâlinde… Bu uğultunun adı  kozmik mikrodalga arka plan ışıması ya da daha şiirsel bir ifadeyle, Büyük Patlama’nın sessiz  yankısı. 

Yaklaşık 13,8 milyar yıl önce, evren inanılmaz bir sıcaklıkta, yoğun bir plazma hâlindeydi.  Protonlar ve elektronlar birbirini bulamıyor, ışık maddeyle sürekli çarpışıyordu. Evren adeta  opaktı; hiçbir ışık dışarı çıkamıyordu. Sonra bir şey oldu. Evren genişledikçe soğudu, parçacıklar  yavaşladı, atomlar oluştu ve ilk kez fotonlar serbest kaldı. O anda evrenin üzerindeki perde  kalktı. Bugün biz o anın ışığını, milyarlarca yıl sonra bile görebiliyoruz: her yönden, her saniye,  üzerimize yağan mikrodalga ışıması olarak. 

Bu ışık, gözle görebileceğimiz bir şey değil. Ama özel radyo teleskoplarıyla ölçtüğümüzde, uzayın  her noktasında aynı sıcaklığı taşıyor: yaklaşık 2,73 Kelvin. Bu kadar küçük bir sıcaklık farkı bile,  bize evrenin ilk anları hakkında büyüleyici bilgiler veriyor. Aslında evren hâlâ o doğum anının  yankısıyla titreşiyor. 

1965 yılında iki radyo mühendisi —Arno Penzias ve Robert Wilson— New Jersey’deki bir radyo  anteniyle çalışırken, bir türlü yok edemedikleri garip bir gürültü fark ettiler. Ne kadar  temizledilerse, o gürültü hep oradaydı. Sonra anlaşıldı ki, bu “gürültü” aslında Büyük  Patlama’dan kalan ilk ışığın kendisiydi. Bir hata sanılan sinyal, evrenin bebeklik fotoğrafı çıktı. 

Bugün, bu ışımayı Planck Uzay Teleskobu gibi araçlar olağanüstü hassasiyetle haritalandırıyor.  Haritalarda görülen küçücük sıcaklık farkları, evrenin gelecekteki yapısını belirleyen ilk yoğunluk  dalgalanmalarıydı. Yani bir anlamda, galaksilerimizin, yıldızlarımızın ve sonunda bizim  doğuşumuzun ilk tohumları o ışımanın içinde gizliydi. 

Şöyle düşün: Geceleri gökyüzüne baktığında, gördüğün yıldızların ışığı bile sadece birkaç bin  yıllık geçmişi anlatır. Ama kozmik mikrodalga ışıması, 13,8 milyar yıllık bir yankıdır. Bir teleskopla  ona baktığında, aslında “zamanın ötesine” bakarsın evrenin henüz bir bebek olduğu ana. 

Kozmik ışıma, evrenin sessiz tanığıdır. Ne hükmeder, ne de konuşur. Ama onun sayesinde,  varoluşun en derin sorusuna biraz daha yaklaşırız: “Biz nereden geldik?” Belki de evren, hâlâ bu  sorunun cevabını mikrodalga bir fısıltıyla söylüyordur dinlemeyi bilenlere.