Yapay Bir Burun İle Koku Almak Mümkün Mü?

İçerik Yazarı: Berra Dilsizler

Editör: Ayşe Bayram

Tasarım: Zeynep Esra Uzel

İnsanlarda yaklaşık 400 farklı koku reseptörü bulunmakta ve milyarlarca koku algılayabildikleri düşünülmekte. Bazı insanlar bu koku duyularının bir kısmını ya da tamamını travmalarla veya viral enfeksiyonlar nedeniyle kaybedebilirler. Koku aldığımızda burundaki koku algılayıcı hücreler sinyalleri beyne gönderirler. Anosmi yani koku kaybı bu sinyal yolu çalışmadığında ortaya çıkar.

Science Advances’te yayımlanan çalışmada araştırmacılar, koku kaybı yaşayan kişilerin bazı kokusal uyarıları algılayabilmesini sağlayan bir cihaz geliştirdiler. Bu cihaz, koku reseptörlerini kullanmak yerine burunda wasabi acısı (yanma) ya da mentol serinliği gibi kimyasal iritasyonları algılayan trigeminal siniri hedef alıyor. Sistem, ortamdaki belirli kokuları elektriksel sinyal desenleri şeklinde algılayıp bu kodları burun iç duvarına yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla trigeminal sinire iletiyor. Böylece kişi gerçek kokuyu almasa bile ortamda farklı bir koku olduğunu hissedebiliyor ve bir uyarı algısı oluşuyor.

Yapılan deney ile 9 araştırmacıdan beşi normal koku algılayabilen dördü koku alma bozukluğuna sahip olan kişilerin burunlarına elektrik sinyalleri iletildi. Her iki grup da bu iletileri hissedebildi ve rahatsız edici olarak tanımladı. Ardından bu kişilerin dört farklı kokuyu ayırt edip edemeyecekleri ölçüldüğünde bazı katılımcıların kokuları ayırt edebildiği fakat kokunun ne olduğunu algılayamadıkları görüldü. Son aşamada ise cihaza kokuların yaklaştırılıp cihaz tarafından elektrik sinyaline dönüştürülmesiyle gerçekleşti. Diğer katılımcılar bu görevi tamamlamakta zorlandı. Farklı araştırma merkezlerinde yapılan başka deneyler sonucu katılımcıların en az iki kokuyu net bir şekilde ayırabildikleri görüldü.

Bu teknoloji gerçek bir koku deneyimi yaratamazsa ve kokuları tanımlayamasa da ayırt edebilmenin verdiği uyarı ile anosmik insanlar için umut vadediyor. İleride cihaz üzerinde yapılacak gelişmelerle doğalgaz kaçağı, bozuk yiyecekler ve duman gibi koku algılamamızın önemli olduğu durumlarda hayati önem taşıyabilir.