Ellen Swallow Richards: İlk Kadın Kimyacı

İçerik Yazarı: Zeynep Baykara

Editör: Fatma Melike Şahin

Tasarım: Beyza Yıldız

“İlk kadın kimyacı kimdir acaba?” diye hiç merak etmiş miydiniz? Bilim tarihine baktığımızda çoğu zaman erkek isimlerle karşılaşırız ve kadın bilim insanlarının katkıları uzun süre arka planda kalmıştır. Bu dönemlerde kız çocuklarının bırakın bilim yapmasını okuması bile yanlış görülüyorken Ellen’daki bilim azmi tüm engelleri aşarak tarihe damga vurdu. Bu cesur ve ilham veren adımıyla, Ellen Swallow Richards görünmez kalan öncülerden biri olarak kimya tarihindeki yerini almayı başardı.

Ellen Swallow Richards, 3 Aralık 1842’de ABD’nin Massachusetts eyaletinde doğan, kimyayı günlük yaşam ve toplum sağlığıyla birleştiren öncü bir bilim insanıdır. Kadınların üniversite eğitimi almasının neredeyse imkânsız olduğu bir dönemde büyümesine rağmen bilime olan ilgisi ailesi tarafından desteklenmiş, Vassar College’dan mezun olduktan sonra MIT’ye kabul edilen ilk kadın olmuştur.

İlginç bir şekilde, MIT’de başlangıçta kadın olduğu için resmî öğrenci statüsü verilmeden, ücret ödemeden derslere girmesine izin verilmiş ve çalışmalarını sürdürerek ABD’de kimya alanında diploma alan ilk kadın olarak tarihe geçmiştir.

Richards, kimyayı sadece teorik bir bilim olarak görmemiş, onu insanların doğrudan hayatına dokunan bir araç olarak kullanmıştır. ABD’de şehir şehir dolaşarak binlerce su örneğini analiz etmiş, bazı bölgelerde içme sularının sağlığa zararlı düzeyde kirli olduğunu ortaya koymuştur.

Bu çalışmalar sonucunda ilk kez “iyi kalite su” kavramı bilimsel olarak tanımlanmıştır. Ayrıca gıdalardaki katkı maddeleri ve besin değerleri üzerine yaptığı analizler, günümüzdeki gıda denetim sistemlerinin temelini oluşturmuştur.

En dikkat çekici yönlerinden biri de “ev ekonomisi” kavramını ortaya atan kişi olmasıdır. Ona göre ev, kimyasal bir laboratuvar gibiydi; temizlik ürünleri, havalandırma, pişirme yöntemleri ve su kalitesi insan sağlığını doğrudan etkiliyordu. Bu düşünce, dönemi için oldukça yenilikçiydi ve zamanla beslenme bilimi ile çevre sağlığı alanlarının gelişmesine öncülük etti.

MIT’de uzun yıllar maaş almadan çalışan Richards, kadınların bilimde yer edinebilmesi için büyük fedakârlıklar yapmıştır. 1911’de hayatını kaybeden Ellen Swallow Richards, bugün çevre kimyasının kurucularından biri ve ABD’nin ilk kadın kimyacısı olarak bilim tarihinde önemli bir yere sahiptir.