Kimya Bilimine Kapı Açan Câbir bin Hayyân

İçerik Yazarı: Özgür Baynal

Editör: Fatma Melike Şahin

Tasarım: Ece Kara

Câbir bin Hayyân, 721 yılında Horasan’ın Tus şehrinde Yemenli bir ailenin mensubu olarak dünyaya gelmiştir. Babasının eczacı olması nedeniyle kimyayla küçük yaştayken tanışmıştır. Câbir bin Hayyân’ın kimya bilimine olan tutkusu hocası Cafer bin Sadık’ın rehberliğinde zamanla artmıştır.

Daha sonrasında aldığı eğitimle Bağdat’a gitmiş ve Bermeki ailesi himayesinde çalışmalarını sürdürmüştür. Ancak, 803 yılında Bermekilerin saraydan uzaklaştırılmasıyla Kûfe’ye taşınmış ve 815 yılındaki ölümüne kadar burada yaşamıştır.

Câbir bin Hayyân, deney ve teoriye dayalı kimyanın öncüsü olarak kabul edilmektedir ve ilk kimya laboratuvarını kurmuştur. Günümüzde laboratuvarlarda ve kimya alanında kullanılan birçok yöntemin keşfini yapan kişidir. Çok sayıda laboratuvar araç ve gereçleri icat ettiği, damıtma ve kristallendirme gibi kimyasal yöntemleri uyguladığı bilinmektedir.

Câbir bin Hayyân damıtma, kristallendirme, süzme ve buharlaştırma gibi yöntemleri cevherleri oluşturan temel elementlerin belirlenmesinde kullanmıştır. Kitapları, sitrik asit, hidroklorik asit, nitrik asit ve asetik asidin tanımlanmasına öncülük eden kaynaklardandır. Cam yapımında mangan dioksiti kullanmış ve günümüzdeki şeffaf camların temelini atmıştır.

Kimya alanında yaptığı uygulamalardan dolayı deneye dayalı kimyanın öncüsü olduğundan çeşitli kaynaklarda “kimyanın babası” olarak adlandırılmaktadır. Câbir, kendinden önceki Yunan bilim insanlarının aksine gözlem ve deneye dayalı olarak desteklenmeyen hiçbir sonucun asla kabul edilemeyeceği görüşünü savunmuştur.